Enver Paşa’nın Yarım Kalan Harf Reformu

Enver Paşa’nın 1914’te geliştirdiği “Hurûf-ı Munfasıla” yazı sistemi, harf devrimine öncülük etmiştir. Askeri yazışmaları kolaylaştırmak amacıyla Arap alfabesinden farklı bir yapı kullanmış olsa da, Birinci Dünya Savaşı’nın etkisiyle askeri öncelikler ve adapte olamama sorunları nedeniyle beklenen ilerlemeyi sağlayamamıştır.
Enver Paşa, askerî yazışmaları kolaylaştırmak amacıyla 1914’te yeni bir yazı sistemi geliştirdi. Bu yeni yazı sistemi “Hurûf-ı Munfasıla” veya “”Hatt-ı Enverî” olarak da adlandırıldı. Bu yazı sistemi, Arap alfabesinin mevcut biçiminden farklıydı. Harfler ayrı ayrı yazılıyor, yani birbirine bağlanmıyordu. Bu, metinlerin daha okunaklı ve anlaşılır olmasını sağlamıştır. Hurûf-ı Munfasıla sistemi toplamda 45 harften oluşuyordu, bunun 35’i ünsüz harfler ve 10’u ünlü harflerdi.

Enver Paşa, bu yazı sistemini askeri metinlerde kullanmak için özel olarak hazırlanan alfabeyi öğreten “Elifbâ” adlı bir okuma kitabı da yayınladı.


Hurûf-ı Munfasıla sistemi ile yazılmış bir metin

Birinci Dünya Savaşı, Enver Paşa’nın alfabe reformu planlarını rafa kaldırmasına neden oldu. Enver Paşa, askeri önceliklerin aciliyeti ve savaşın etkisiyle alfabe reformu konusunda ısrarcı olamadı. Yeni alfabeye adapte olamayan subaylar ve diğer zorluklar, Hurûf-ı Munfasıla’nın kullanımının sona ermesine ve eski Osmanlı alfabesine geri dönülmesinde etkili oldular.

Ruşen Eşref Ünaydın, Mustafa Kemal’in bu sisteme yönelik 1918 yılındaki görüşünü şu şekilde nakletmektedir:

“Bu iş, iyi niyetle yapılmış olmasına rağmen, yarım yamalak ve zamansız yapılmıştır… Savaş zamanı, harflerle uğraşılacak zaman mıdır? Ne için? Haberleşmeyi kolaylaştırmak için mi? Bu sistem haberleşmeyi eski sisteme göre daha yavaş ve daha güç kılmıştır. Hızın önem kazandığı bir zamanda, işleri yavaşlatan ve insanların kafasını karıştıran bu atılımın avantajı nedir? Fakat madem bir işe başladınız, bari bunu doğru dürüst yapacak cesareti gösteriniz.” (1)

Enver Paşa’nın alfabe reform girişimi, Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarında tartışmalara yol açan ve Türk alfabesinin geleceği üzerinde önemli etkileri olan bir girişimdi. Bu girişim, Türkiye’nin alfabe değişikliği konusundaki tartışmaların başlangıcı olarak kabul edilebilir ve sonraki dönemlerdeki alfabede reform teşebbüslerine de ilham kaynağı olmuştur. tarihyazilari.com

Dipnot

1) Ruşen Eşref Ünaydın (1956). Hatıralar. Ankara. s. 28-29

error: Content is protected !!