Mısır Meselesi 1833-1841

Mısır Meselesi 1833-1841

Kavalalı Mehmet Ali Paşa Mısıra asker olarak gitmiş sonra bir yolunu bularak valiliği eline geçirmiştir.Daha sonra yaptığı başarılı hareketlerden dolayı Osmanlı bu valiliği kabul etmiştir.
Bunlar
♦1806-1812 Osmanlı – Rus – İngiliz savaşında İngilizlerin İskenderiye ve Reşit’e saldırılarını geri püskürttü.
♦Hicaz’da Vahabi isyanını bastırarak Haç yolunun güvenliğini sağladı.
♦Mısır’daki Kölemenleri ortadan kaldırdı.
♦Osmanlıdan daha güçlü ordu, donanma ve maliye oluşturdu.
♦Sudan’ı da alarak gücünü artırdı.
Mehmet Ali Paşa Mora isyanı sırasında donanmasını kaybetti.Fransa Mora’yı işgal ederken İngilizlerle padişaha sormadan anlaştı ve 16 bin askerini İngiliz donanması ile Mora’dan çekti.1828-1829 Osmanlı –Rus harbinde padişah asker istemesine rağmen göndermedi.Bu hareketleri Osmanlı padişahı ile olan ilişkilerini bozdu.Mehmet Ali Paşa Navarin’de yanan donanmasını inşa için Mora’ya karşılık Suriye’yi istedi.    Sözde buranın ormanlarından yararlanacaktı.II.Mahmut böyle bir isteği kabul etmediği gibi valiyi azletmeyi düşünüyordu.Azletmeye fırsat bulamadan vali isyan etti.Mısır askeri İbrahim Paşa komutasında Akka Kalesi’ni aldı.Daha sora Şam’ı alarak Adana’ya yöneldiler.1833’te Belen geçidinde Osmanlı ordusunu yenerek Adana’yı aldılar.Osmanlı ordusu Konya’da şansını bir daha denedi ise de yine yenildi.Böylece İstanbul’un yolu açıldı.II.Mahmut bu zor durumun karşısında Ruslardan yardım istedi.I.Nikola bu durumu hemen değerlendirdi.15 bin askeri donanma ile İstanbul’a yolladı.Bu durum başta İngilizler olmak üzere valiye destek veren Fransızları rahatsız etti.İngilizler duruma müdahale ederek valiyi durdurdular.Bu devletin zorlaması ile Kütahya Antlaşması imzalandı.
Buna göre
♦Mehmet Ali Paşa Suriye, Girit ve Mısır’ı alacak.
♦Oğlu İbrahim Paşa Cidde, Adana valiliğini alacak.
Böylece
♦Geçici olarak Mısır meselesi çözümlendi.
♦Her iki taraf da antlaşmadan memnun kalmadı.
♦Rusların boğazlara gelmesi meseleyi Avrupa’ya taşıdı.
♦Osmanlı Ruslarla anlaşmak zorunda kaldı.

HÜNKÂR İSKELESİ ANTLAŞMASI 1833 II.MAHMUT
Osmanlı Mısır valisine karşı çaresizlikten dolayı Ruslardan yardım istemişti.Bu duruma gelmede İngilizlerin kayıtsız kalmaları ve Fransa’nın valiyi desteklemesinin payı vardı.Ruslar 15 bin askeri İstanbul’u korumak için gönderdi.Gelen donanma Hünkâr iskelesine yerleşti.Mısır meselesi Kütahya Antlaşması ile çözülünce Rusların gitmeleri gerekirken gitmek istemediler.
II. Mahmut
♦Rusları boğazdan çıkarmak
♦Mehmet Ali Paşa’nın (isyan edeceğinden emin olunduğu için) isyanında İstanbul’u güvenceye almak
♦Bu konuda Fransa ve İngiltere’ye güvenilmemesi
İşte bu sebeplerden dolayı anlaşma yapılmaya karar verildi.Yapılan Hünkâr İskelesi antlaşmasına göre
♦Osmanlıya bir saldırı olursa Rusya donanma ve asker göndererek Osmanlıyı (İstanbul’u) koruyacak.
♦Rusya’ya bir saldırı olursa Osmanlı boğazları kapayacak.
♦Bu antlaşma 8 yıl sürecek.
Böylece
♦Rusların Karadeniz’de güvenliği arttı.
♦Mehmet Ali Paşa’ya karşı Osmanlı kendisini güvenceye aldı.
♦ngiliz ve Fransızların çıkarları tehlikeye düştü.
♦Boğazlar sorunu doğdu.
♦Osmanlı son defa boğazlar üzerindeki egemenliğini tek başına kullandı.

MEHMET ALİ PAŞA’NIN İKİNCİ İSYANI 1839
Kütahya Antlaşması ile toprak kazanıp güçlenen Mehmet Ali Paşa bağısızlık peşinde koşmaya başladı ve öyle davrandı.Fransa buna destek veriyor çünkü bu sayede Mısır’ı eline alacağını düşünüyordu.İngiltere ise bu durumdan rahatsız olmaya başladı.Osmanlı İngiliz’in bu tutumunu görünce Mısır konusunda onun tam desteğini almak için 1838’de Balta Limanı Antlaşması’nı yaparak İngilizlere verilen kapitülasyonların şartlarını biraz daha artırdı.Böylece İngilizlerin desteği alındı.Aynı anlaşma Fransa’ya da sunuldu ama Fransa kabul etmedi.Fransa Mısır’ın bağımsızlığını destekliyordu.1839’da vali bağımsızlığını ilan etti.Ayaklanan vali Nizip’te yeni kurulmuş Osmanlı ordusunu yendi.Bu arada ll. Mahmut öldü ve tahta l. Abdülmecit geçti.Kaptan-ı Derya Ahmet Fevzi Paşa Osmanlı donanmasını alıp Mehmet Ali Paşa’ya teslim etti.Osmanlı iyice güçsüz kaldı.Osmanlının bu durumu İngiltere’yi telaşlandırdı.Çünkü valiye İstanbul’un yolu açılmış bu da Rusların Hünkâr İskelesi’ne göre boğazlara gelmesi demekti.Bu olmasın diye İngiltere duruma müdahale ederek meseleyi Avrupa’ya taşıdı ve bir Avrupa meselesi yaptı.Fransa bu duruma karşı çıktıysa da tutturamadı Mısır için 1841’ta Londra’da toplanan konferansı engelleyemedi.Osmanlı Londra’ya giderken Avrupa’nın desteğini almak için Tanzimat Fermanı’nı ilan etti.
Sonuçta Londra Barışı imzalandı.
Buna göre
♦Mısır Osmanlıya bağlı kalacak
♦Mehmet Ali sadece Mısır valisi olacak valilik babadan oğla geçecek
♦Osmanlı donanması geri verilecek
♦Mısır Osmanlıya vergi verecek
♦Suriye, Adana ve Girit Osmanlının olacak
Mehmet Ali Paşa bunu kabul etmedi çünkü Fransa’ya güveniyordu.Osmanlı ve İngiliz donanması Mısır ve Suriye’yi ablukaya alarak Akka Kalesi’ni aldı.Sonuçta Mehmet Ali bu barışı kabul etmek zorunda kaldı.
Böylece
♦Mısır meselesi çözümlendi
♦Mısır’a imtiyaz verildi
Bu meselenin çözümünde Avrupa’nın desteğini almak için Tanzimat Fermanı ilan edildi.

BOĞAZLAR MESELESİ
Osmanlı İstanbul’un fethinden sonra Anadolu Karadeniz sahillerini ve Kırım’ı, Eflak Boğdan’ı alarak Karadeniz’i bir Türk gölü haline getirdi.Böylece Karadeniz’de hiçbir yabancı gemi bulunmamaktaydı.1535’te Fransa, 1578’de İngiltere,1598’de Hollanda kapitülasyon alınca bu devletlerin gemilerine Karadeniz açıldı.Rusya’nın güç kazanıp dünyada söz sahibi olmaya başlaması ve boğazlar üzerinde siyaset geliştirmesi boğazları daha da önemli kıldı.1700 İstanbul Anlaşması’yla Azak Kalesi’ni alan Rusya Karadeniz’e indi.Bu durum mevcut durumu değiştirdi.Ruslar artık Karadeniz’de donanma bulundurabilecekti.Osmanlı bu duruma tepki gösterince Ruslar bundan vazgeçti.1711 Purut Antlaşması ile Azak’ta verilen haklar geri alındı.1739 Belgrat Antlaşmaları ile Karadeniz’in bir Türk gölü olduğu son defa kabul ettirildi.1774’te Ruslar Küçük Kaynarca Antlaşması ile Karadeniz’de donanma ticaret gemisi ve ticaret gemilerinin boğazlardan geçişini aldıkları kapitülasyonlarla kabul ettirdiler.Durumun böyle olmasına rağmen boğazların kontrolü Osmanlı’daydı.1798’de Napolyon Mısır’ı işgal edince Rus donanması yardım amaçlı boğazlardan geçti.Osmanlı ilk defa boğazları yabancı bir güce açmıştı ve Ruslar ilk defa boğazlardan geçiyordu.Bu durum sanki Karadeniz Rus ve Osmanlı donanmasına açık diğerlerine kapalı gibi bir manzara doğurdu.1806 Osmanlı Rus Savaşı’nda İngilizlerle yapılan Kale-i Sultaniye Antlaşması ile Rusların elinden bu hak alındı.Bu antlaşmaya göre boğazlar bütün devletlerin savaş gemilerine kapalı olacaktı.Böylece Rusya ile Osmanlının arasında problem olan boğazlara bir üçüncü devlet olan İngiltere de karışmış oldu.1829 Osmanlı Rus harbinde Osmanlı yenilince Rusya’nın ticaret gemilerine boğazlardan geçiş hakkı tekrar verildi.Bu hak diğer devletlere de verilince boğazlar bütün devletlerin ticaret gemilerine açık olmalı ilkesi doğmaya başladı.1833’te imzalanan Hünkâr İskelesi Antlaşması ile Rusya’nın boğazlara gelmesi garanti oldu.Bu durum boğazları Osmanlı canının istediğine açar gibi bir hal oluşturdu.Bu da diğer devletlerin işine asla gelmezdi.Neticede bu durumun görüşülmesi için Londra’da bir konferans düzenlenmesine karar verildi.

LONDRA KONFERANSI LONDRA BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİ 1841 l.ABDÜLMECİT
1840’ta Mısır meselesi çözüldükten sonra İngiltere ve Fransa boğazlar meselesine el attılar.Hünkâr İskelesi Antlaşması 8 yıl sürecekti.İngiltere çok iyi biliyordu ki Rusya bunu yenilemek için elinden geleni yapacaktı.Onun için bu devlet bu mesele için uluslar arası bir konferans önerdi.Rusya buna karşı çıktı ise de durumu kabul etmek zorunda kaldı.Osmanlı, Rusya, İngiltere, Fransa, Prusya ve Avusturya’nın katıldığı konferans Londra Antlaşması’yla sonuçlandı.
Buna göre
♦Boğazlar Osmanlı egemenliğinde kalacak.
♦Ticaret gemilerine açık olacak
♦Hiçbir savaş gemisi barış zamanı boğazlardan geçmeyecek.
Böylece
♦Osmanlının boğazlar üzerindeki mutlak hâkimiyeti sona erdi.
♦Boğazların durumu ilk defa uluslararası bir konferansta tartışıldı ve uluslararası bir statüye (duruma) kavuşturuldu.
♦Osmanlının boğazlar üzerindeki hükümranlık hakları sınırlandı.
♦Boğazların koruyuculuğunu bu altı devlet üstlendi.
♦Rusya Hünkâr İskelesi ile kazandığı hakları kaybetti.
♦Avrupa Rusya’nın Osmanlı üzerindeki aşırı isteklerine ilk defa engel koydu.
♦Bu işten İngiltere ve Fransa karlı çıktı.
♦Boğazların ticaret gemilerine açık, savaş gemilerine kapalı prensibi uluslararası bir kural haline geldi.

tarihtendersler.com